Krosno - kościół Nawiedzenia NMP

Krosno koło Ornety posiada niesłychanie cenny zabytek architektury sakralnej. Mówi się że to najefektowniejsza realizacja barokowa na Warmii. Jest nią kościół Nawiedzenia NMP. To przepiękne miejsce oszczędziła II Wojna Światowa. Armia Czerwona raczej tu nie zajrzała. Być może jest to zasługa położenia w dolinie Drwęcy Warmińskiej, bowiem kościół jest niewidoczny z drogi  Orneta - Lidzbark Warmiński.

Kaplica

Według legendy w nurcie Drwęcy Warmińskiej znaleziono cudowną figurkę Matki Boskiej wykonaną z alabastru. W pobliżu tego miejsca ok. 1400r postawiono drewnianą kaplicę, w której umieszczono otaczaną kultem figurkę. Nową i większą kaplicę z muru pruskiego w 1593 r. wystawił Jakob Bartsch. W roku 1600 ustanowił on fundację mszalną na mocy której wikariusz z Ornety miał odprawiać Mszę św. w określone dni. W latach 1710-1714 zmieniono bieg rzeki aby na miejscu kaplicy, na gruncie stabilnym można było wybudować kościół z obejściami krużgankowymi.

Zespół pielgrzymkowy

Zespół pielgrzymkowy w Krośnie wzorowany był na znanym założeniu architektonicznym Świętej Lipki. Budowniczym barokowego kościoła był Hans Christopher Reimers z Ornety. Budowle zespołu: kościół, obejścia krużgankowe z kaplicami narożnymi i dom księży emerytów wybudowane zostały z czerwonej cegły i pokryte tynkiem. Przedsięwzięcie finansowane było z fundacji założonej przez archiprezbitera Caspara Simonisa z Ornety, który był też sekretarzem kapituły warmińskiej.

Kościół

Przygotowania do budowy kościoła podjęto w 1709 r., a świątynia wybudowana została w latach 1715-1720. Kościół p.w. Nawiedzenia NM Panny był konsekrowany 8 września 1720 r. Zdobienia fasady kościoła wykonane przez warsztat Christophera Perwangera zakończono około 1760 r. Fasada pokryta została sztukateriami o motywach rokokowych. Nad portalem umieszczono scenę Nawiedzenia, wykonaną także ze stiuku. W niszach fasady figury czterech Ojców Kościoła oraz świętych Piotra i Pawła, wykonane przez Andreasa Schmidta z Reszla. Układ wnętrza kościoła nawiązuje do rozwiązania w kościoła św. Piotra i Pawła w Krakowie (typ II Gesu zrealizowany tam był po raz pierwszy w Polsce przez jezuitów). W odróżnieniu od kościoła jezuitów w Krakowie który ma jednonawowy korpus z rzędami kaplic bocznych, kościół w Krośnie posiada sześć wnęk (miejsca na ołtarze), po trzy z każdej strony nawy. W części wschodniej kościoła prezbiterium, węższe od nawy z dwoma zakrystiami od północy i południa. Nawa podzielona jest na trzy przęsła oraz czwarte węższe od zachodu, mieszczące chór muzyczny.

Obejścia krużgankowe.

Kościół jest otoczony krużgankami z XVIII w., z czterema kaplicami w narożach. Kwadratowe kaplice u podstawy, podobnie jak w Świętej Lipce w części górnej posiadają kopuły zwieńczone latarniami. Krużganki przy dłuższych bokach rozszerzają się tworząc nieco większy dziedziniec od strony zachodniej kościoła. Część wschodnia krużganków zbudowana została w 1726 r., a zachodnia w latach 1750-1758. W bramie zachodniego skrzydła krużganków znajduje się kuta krata z 1768 r. Na skrzydle tym ściana zamykająca dziedziniec zwieńczona jest attyką. Od frontu, nad bramą prowadzącą na dziedziniec przed kościołem znajduje się posąg Chrystusa, a po bokach na krużganku ustawione są figury Apostołów. Drewniane rzeźby wyszły spod dłuta Karla Ludwiga Biereichla w roku 1845. Ze względu na ich naturalne zniszczenie figury zastąpiono kamiennymi kopiami, które wykonał w latach 1927-1935 Franz Threyne z Królewca. Pozostałe skrzydła krużganków posiadają dwuspadowe dachy pokryte czerwoną dachówką. W niszach kaplic zachodnich znajdują się rzeźby św. św. Piotra i Pawła.

Dawny dom księży emerytów

Od północy przylega konwikt księży, połączony z kościołem nadwieszonym gankiem. Trójskrzydłowy dom księży emerytów wybudowano w latach 1722-1727. Jest to budowla jednopiętrowa, zrealizowana na rzucie zbliżonym do kwadratu, z wewnętrznym dziedzińcem. Na zewnątrz od zachodu znajduje się ryzalit z rokokowym portalem. W czasie I wojny światowej w roku 1914 budynek uległ pożarowi. Wkrótce został jednak odbudowany. Po dewastacji obiektu w 1945 r. zaadaptowano go w roku 1954 na biura i mieszkania PGR. Współcześnie obiekt wykorzystywany jest jako plebania.

Na barokowe wyposażenie wnętrza składa się siedem ołtarzy, ambona, empora muzyczna i prospekt organowy. Wymienione elementy wystroju kościoła, za wyjątkiem ambony i ostatniej pary ołtarzy bocznych od strony organów wykonał w latach 1725-1729 Krzysztof Peucker z Reszla. Obrazy w ołtarzach wykonanych przez Peuckera są pędzla Petera Kolberga z Pieniężna. Ostatnia para neobarokowych ołtarzy wyszła z warsztatu Wilhelma Biereichla w roku 1847. Ściany wnętrza świątyni pokrywa neorkokowa polichromia wykonana w 1903 r. W ołtarzu głównym znajduje się kopia cudownej figurki Matki Bożej z Dzieciątkiem (oryginał zaginął w 1945 r.).

Ołtarz główny. Późnobarokowy z lat 1725-26. Fundowany przez biskupa Teodora Potockiego. Wykonany przez Krzysztofa Peuckera z Reszla. Polichromowany przez Andrzeja Boeschara z Warszawy. Dwukondygnacjowy z wysuniętymi ku przodowi partiami bocznymi ujętymi w każdej z kondygnacji kolumnami wspierającymi wielokrotnie wyłamane belkowanie, zwieńczony glorią. Zdobiony snycerką o motywach regencyjnych z przewagą liści akantu i elementów kwiatowo - owocowych. Rzeźby 12 apostołów, w dolnej kondygnacji św. Piotr, Paweł, Andrzej i Jakub, w górnej św. Jan, Maciej, Filip, Mateusz, Szymon i Bartłomiej a na grzymsie wieńczącym św. Tomasz i Jakub, w glorii wniebowzięcie Maryii Panny. W polu głównym kopia z 1960 roku rzeźby NMP z dzieciątkiem z roku około 1400 zaginiona w 1945. W górnej części ołtarza obraz Spotkanie NMP ze św. Józefem.